11/07/2013

THE TERRACE GARDENS OF GROENENDAEL. Historical retrospective

 

 

 

DE TERRASTUINEN VAN DE PRIORIJ VAN GROENENDAAL

(inclusief het terras van OLV van Loretokapel):

 Historisch overzicht naar de archiefstukken en kunstwerken.

 (met 5 afbeeldingen waarvan 2 schetsen)

 

GD OLV Loreto terras Sanderus.jpg

Panoramisch overzicht op de priorij van Groenendaal, midden 17de eeuw. Ets & burijn, 1649 Wenzel Hollar, in Sanderus’ Chorographia sacra Brabantiae - KB Brussel

De terrastuinen, gezien van uit het westen zijn misvormd en het terrasreliëf is niet duidelijk weergegeven. Een labyrint, een balspelveld en een schietschijf zijn getekend; de Loretokapel staat op de hoogte van het plateau met de Linde van Ruusbroec op de voorgrond. (Afb.1)

 

Kaart van het Zoniënwoud. Olieverf, 1661 van der Stock – AR Brussel

Op deze voorstelling van de priorij zijn de tuinen zeer eenvoudig afgeschilderd: een       reeks van Franse tuinen op de voorgrond, een bebost parkje in de achtergrond en    verder naar links een klein rechthoek overeenkomend met de Loretoterras maar    zonder de afbeelding van een kapel.

 

Beschrijving, midden 18de eeuw, 1746, G. Fricx – KB   Brussel

On y voit de magnifiques jardins accompagnés de parterres, de labyrinthes, de pièces d’eaux, de fontaines, et surtout d’une grande quantités d’arbres et de bocages plantés en symétrie. Ce vaste terrain est enceint de bons murs avec des tours dans les angles»

 

 

Carte de la Forêt de Soignes. 1770, Graaf de Ferraris - KB Brussel

 Op deze kaart vormen de “ jardins de plaisir et de promenade” een rechthoek ingedeeld in 4 percelen: de drie onderste rechthoekig, waarvan de eerste een dubbele Sint Andries            kruis vertoont, de vierde en bovenste deel vierkantig met een stervormige indeling. De Loretoterras staat niet in de as van de dreef die er naar toe leidt -zoals het hoort. De kapel staat in het centrum van het perceel maar de Linde van Ruusbroec is niet aangeduid.

 

 Carte chorographique des Pays-Bas Autrichiens, 1777,sektie Ukkel, Graaf de Ferraris – KB Brussel

 

TERRASTUINEN gd Ferraris PB autrichiens.jpg

 Hierop vertoont de rechthoek duidelijk een tweeledige tuinarchitectuur bestaand uit: 1. een reeks symmetrische zig-zag paden die de helling opgaan via acht kleine afgeronde platformen; 2. hogerop naar het zuiden een vierkantige tuin ingedeeld in geometrische perken, waarvan  zekeren met bomen beplant zijn. Het geheel is omringd door twee dreven: ten oosten, een dreef die van het uiteinde van de Keizer Karelvijver met de as van de Loretoterras verbindt; ten westen, een 2de dreef, die vanaf de achterkant van het kloosterwashuis een schuinse koers naar het zuiden neemt tot de achterkant van de tuinen om vervolgens een oosterse koers te volgen tot aan de Loretoterras. Deze laatste omvat de kapel van Loreto met de Linde van Ruusbroec in de voorgrond en wordt omringd door een pad met een dubbele rij bomen.(Afb.2)

 

 

 Carte thopographique Du Prieuré Supprimé de Groenendael Et de Ses environs.Aquarel op papier, niet gedateerd en anoniem (1784 Nivoy ?) - AR Brussel, kaarten & plannen handgeschreven nr 2172.

 

 

Carte thopographique prieuré supprimé de Groenendael terrastuinen.jpg

 

 

De kaart is in feite de laatste bekende en bruikbare tekening van de terrastuinen van de priorij van Groenendaal. (Er bestaat nog wel een potlood schets van de tuinen          daterend van   1821, maar deze tekening verschaft geen nieuwe bijdrage aan de bestaande        iconografie: zie infra). Vergeleken met de chorografische kaart (supra) zijn er in deze versie enkele varianten: 1.vijf zig-zag paden            zijn getekend in de plaats van vier en dertien platformen in de plaats van acht (!); 2. het achterste terras is niet ingedeeld maar wordt beplant met twee evenwijdige reeksen bomen en  begrensd     door een pad met een dubbel rij boompjes; 3. de westerse opgaande dreef  heeft     geen schuinse koers maar loopt evenwijdig met de tuinen; 4. op het Loretoterras staat de kapel op de voorgrond en de           Linde is niet gereproduceerd.(Afb.3)

 

 

Besluit Département de la Dyle : Arrêté, Prefecture du Departement de la Dyle, Bruxelles, le 8 Prairial An 10, mei 1803 (uittreksels)– RA Anderlecht

 

Vu laPetition du Cn Coppyn Notaire à Bruxelles, tendant à faire defiguer les véritables limites du ci-devant Prieuré de groenendael, sur la Commune d’houlay, qui lui a été retrocede par le Cn  Mercier, qui l ‘ avait acquis de la République le 25Vendemiaire an 7Revu ll’apostille du 16 Floréal dernier qui a nommé le Cn Deryck, en qualité d’expert  à l’effet de verifier et constater les dites limitesVu le Procès verbal dudit Cen DeRyck en date du 24 Floréal portant defignation dudit Domaine ainsi qu’il suit…4° Item au-midi en vis-à-vis le Nouveau batiment de l’Eglise se trouve un carré entre les drèves et hayes, formant un jardin de plaisir distribué en un espece de labirynthe, s’elevant sur le penchant de la montagne et au dessus un terrein en Platte forme, servant pour les promenades avec une parcelle de  terrein en herbe dans le bas pour l’usage de jeux Lesquelles parties ne formant qu’une masse y Comprises les Dreves & Chemins longeant et traversant, se trouve circonscrite Comme suit savoir

Au Midi 1° par un Ruisseau divisant le terrein des Reservoirs  et     planti et le bois dudit Prioré 2° par          le Bois dudit prioré qui longe la Dreve du grand           Etang, 3° par la Haye de Charmils qui divise le      même et le predit jardin de plaisir et promenade     jusqu’à l’autre Drêve ci-devant rappellée descendant          de ce bois sur le             Chemin longeant les Batiments du      prioré allant se terminer vis-a-vis le dt (: dit) petit   Batiment à côté de la d e (: dite) Eglise.

 


Expertise de Hoeylaert. Limite avec la Forêt Royale de Soigne,1ste helft 19de eeuw, 1818: kaart door Sablon, landmeter– AR Anderlecht  In de tekst wordt de site van de terrastuinen aangeduid door de benaming Cappellen Bosch

 


Carte touristique de la Forêt de Soignes, 1821 Wautier – KB Brussel

 

 

terrastuinen Wautier 1821 kl afm.jpg

 

 

Deze onvoltooide kaart omvat een potlood schetst van de terrastuinen en de resterende gebouwen van de priorij, De schets is weinig betrouwbaar; enkel de stervormige indeling van de grote (zuid) terras is duidelijk afgetekend. Niettemin levert deze kaart het bewijs dat de terrastuinen toen nog goed bekend waren. (Afb.4)

 

 

Huidige toestand naar een schema van Y.Goffin, 2011

 

 

GD terrastuinen architectuur en bomen.jpg

 

Op de tekening is het reliëf aangeduid. De historische en/of topografisch kenmerkende bomen zijn opgegeven: de linden en haagbeuken behoren tot de eerste soort, de beuken tot de tweede. Het resterende puin van de voormalige OLV van Loretokapel is ook aangeduid. Te noteren dat de voormalige Linde van Ruusbroec geen spoor heeft nagelaten. (Afb.5 schaal 1/150)

 

Aanvullende nota

Tijdens het jaar 2014 werd op aanvraag van archeoloog Marc Brion, Erfgoedconsulent  Vlaams Brabant het microreliëf van de priorijsite opgemeten en op kaart gezet. Wat de  voormalige terrastuinen betreft  is het eindresultaat schitterend, in die zin dat de tuinarchitectuur op dit document zeer precies uitkomt.

GD terrastuinen opmet. microreliëf = hoogtel..JPG

NB: het plan is naar het zuiden georiënteerd.

 

 

11:07 Écrit par dr Yves Goffin | Lien permanent | Commentaires (0) |  Facebook |

10/07/2013

Message to the ICOMOS Discussion Group concerning the GD Terrace Gardens

 

Dear ICOMOS friends,

 

Subject: the remaining terrace gardens of the former priory of Groenendael in the Sonien Forest (Belgium)

 

May I take the opportunity as a new member of the ICOMOS discussion group to ask for your support in my efforts towards the recognition by ICOMOS of the remains of the Groenendael terrace gardens as HISTORICAL GARDEN / PARK.

 

These gardens were rediscovered at the end of the 20th century; a scale drawing has been made by myself a few years ago and the garden architecture partly cleared since.

 

The first iconography showing the existence of the gardens on the same site as today goes back to the middle of the 17th century: Wenzel Hollar, panoramic view of the Priory of Groenendael. Engraving 1649. The first written description by G. Fricx dates from 1746. Both documents are the property of the Royal Library in Brussels.

 

The last two maps known to include the gardens of Groenendael are successively the anonymous Carte thopographique du Prieuré Supprimé de Groenendael issued in 1784 (Archives Générales du Royaume, Brussels) and a unfinished tourist map entitled Carte touristique de la Forêt de Soignes drawn by Wautier in 1821 (Royal Library, Brussels).

 

Later on, the gardens and their paths were deserted and gradually returned to the wild state during approximately one and a half century. During that period they are systematically absent in the new  maps of the Sonien Forest, including in the Topographic and tourist map of the Soignes Forest and the surrounding area edited by the National Geographic Institute in 1995.

 

Today at last a project for a limited restoration of the terrace gardens is being considered by the archeological unit of the province of Flemish Brabant, head Marc Brion, and the Groenendael section of  Natuur & Bos Agentschap (Forest Management Agency) head Ir. Patrick Huvenne. Next autumn a complete topographic study will take place not only of the gardens, but also of the remains of the adjacent convent cloister. A further logic step would consist in the establishment of an archeological park including the remains of both the cloister and the terrace gardens.

 

Blog site: http://ygoffin.historysoignesforest.skynetblogs.be

 

Now, regarding my present request to ICOMOS, I must tell you my disappointment with their representatives in Belgium. Last year I spoke successively with Tom Verhofstadt the secretary of the Flemish sub-section (twice) and to Stéphane Demeter the vice-president of the national section asking that someone of the Organization would visit the site of the Groenendael gardens. The vice-president told me that he would support my request when meeting the President Miek Goosens, but he said the president was very busy.

 

Recently I sent a message to M.Goosens but am still waiting for his reaction…

 

Dear friends,  I bet that you and/or the international direction of ICOMOS will succeed to wake up their Belgian Delegates.

 

I keep my fingers crossed…

 

Kind regards,

 

Yves Goffin md, phd

 

 

 

09:49 Écrit par dr Yves Goffin | Lien permanent | Commentaires (0) |  Facebook |